Jak wiele można ukryć pokazując wszystko? O filmie „Zobaczysz wszystko” Nathana Fieldera i Lance’a Oppenheima

Film, o którym trudno nie usłyszeć

Ponad 80 milionów dolarów wpływów w Ameryce Północnej, tysiące wyprzedanych seansów i zainteresowanie, jakiego trudno spodziewać się po blisko trzygodzinnym filmie dokumentalnym. „Zobaczysz wszystko” Nathana Fieldera i Lance’a Oppenheima stał się jednym z największych kinowych wydarzeń tego sezonu. Co ciekawe, jego międzynarodowa dystrybucja odbywa się etapami, a Polska znalazła się wśród pierwszych rynków, na których można zobaczyć produkcję. Jeszcze przed oficjalną premierą zainteresowanie było na tyle duże, że część zaczęła zadawać pytania: co sprawia, że historia Elizabeth Holmes ponownie przyciąga tak ogromną uwagę?

Kobieta, która miała zmienić świat

Elizabeth Holmes to założycielka Theranos, start-upu, który miał zrewolucjonizować diagnostykę medyczną. Jej wizja zakładała wykonywanie setek badań laboratoryjnych na podstawie zaledwie kilku kropli krwi pobranych z palca. Młoda przedsiębiorczyni szybko stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci Doliny Krzemowej. Charakterystyczny czarny golf, niski głos i inspiracja Stevem Jobsem tworzyły wizerunek wizjonerki, która miała dokonać niemożliwego. Theranos osiągnął wycenę około dziewięciu miliardów dolarów, przyciągając inwestorów i wpływowe osobistości ze świata biznesu oraz polityki. Za imponującą narracją nie stała jednak technologia spełniająca składane obietnice. Firma wprowadzała inwestorów w błąd, a Holmes została skazana za oszustwa na ponad 11 lat pozbawienia wolności.

To właśnie w ostatnich 34 dniach przed rozpoczęciem odbywania kary rozpoczyna się historia przedstawiona w „Zobaczysz wszystko”. Holmes mieszka wówczas z partnerem, Billym Evansem, z którym wychowuje dwójkę dzieci. Para zgadza się na wyjątkowo daleko idącą ingerencję ekipy filmowej w swoją prywatność. Twórcy otrzymują dostęp do domu, codziennych rytuałów, rodzinnych rozmów i przestrzeni, która zazwyczaj pozostaje niedostępna dla zewnętrznego obserwatora. Nie jest to jednak klasyczny portret skompromitowanej przedsiębiorczyni, która próbuje przedstawić swoją wersję wydarzeń. Z czasem sam proces filmowania staje się równie interesujący jak osoba znajdująca się przed obiektywem.

Dokument, który nie pozostaje neutralny

Za projektem stoją Nathan Fielder i Lance Oppenheim, których wcześniejsza twórczość pozwala lepiej zrozumieć nietypową konstrukcję filmu. Fielder jest kanadyjskim komikiem, scenarzystą i reżyserem, znanym z serialu „Nathan for You” oraz „Próby generalnej” („The Rehearsal”). W swoich produkcjach wykorzystuje sytuacje z pogranicza dokumentu i inscenizacji, badając ludzkie zachowania w starannie przygotowanych, często absurdalnych okolicznościach. Oppenheim to z kolei dokumentalista, którego „Some Kind of Heaven” przyglądało się mieszkańcom amerykańskiej społeczności emerytalnej The Villages. Łączy ich zainteresowanie ludźmi, którzy w szczególny sposób konstruują własną tożsamość i otaczającą ich rzeczywistość.

W „Zobaczysz wszystko” szczególnie istotna okazuje się obecność samego Fieldera. Początkowo reżyser nie zamierzał występować przed kamerą, jednak z biegiem realizacji Holmes i Evans coraz częściej zwracali się bezpośrednio do niego. Ostatecznie przestał być wyłącznie osobą zadającą pytania zza obiektywu. Stał się uczestnikiem wydarzeń, a jego reakcje zaczęły stanowić integralną część narracji.

To rozwiązanie ma ogromne znaczenie dla odbioru filmu. Zamiast klasycznego układu, w którym dokumentalista pozostaje niewidzialnym obserwatorem, otrzymujemy historię opowiadaną również poprzez jego osobiste doświadczenia. Fielder nie ukrywa zakłopotania, wątpliwości ani emocji towarzyszących kolejnym rozmowom. Widz obserwuje nie tylko Holmes, ale również człowieka próbującego zrozumieć, z kim właściwie ma do czynienia.

Co właściwie oznacza „You Can See Everything”?

W jednej z rozmów Nathan Fielder wraca do wypowiedzi Elizabeth Holmes, która zapewniała, że stworzone przez nią urządzenie wykona każde badanie, mówiąc: „the device can run any test”. Reżyser zwraca uwagę, że znacznie precyzyjniej byłoby powiedzieć „the device is capable of running any test” – czyli ma możliwość przeprowadzania dowolnych badań pod warunkiem opracowania dodatkowej chemii, niekoniecznie zaś rzeczywiście potrafi je wykonać, w danym momencie. Ta pozornie niewielka różnica między „can” a „capable of” staje się kluczem do zrozumienia nie tylko historii Theranos, ale również samego filmu. Pokazuje bowiem, że nie trzeba wypowiedzieć bezpośredniego kłamstwa, by wprowadzić kogoś w błąd. Wystarczy odpowiednio dobrać słowa, zbudować wypowiedź wokół niedopowiedzeń i pozostawić odbiorcy przestrzeń do wyciągnięcia wniosków, które wykraczają poza to, co faktycznie zostało powiedziane. Szczególnie skuteczna jest manipulacja, która nie narzuca fałszywej wersji wydarzeń wprost, lecz pozwala, by odbiorca sam ją sobie dopowiedział. W takim układzie zawsze można później wrócić do dosłownego znaczenia własnych słów i przekonywać, że to odbiorca źle je zrozumiał.

Właśnie w tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera tytuł filmu. „You Can See Everything” – po polsku „Zobaczysz wszystko” – brzmi jak obietnica. Sugeruje, że po latach medialnych doniesień, procesów i kolejnych prób zrozumienia jednej z najbardziej kontrowersyjnych postaci współczesnego biznesu, wreszcie otrzymamy pełny dostęp do jej życia, a tym samym poznamy prawdę o Elizabeth Holmes. Tymczasem oryginalne „can” oznacza możliwość, nie gwarancję. To właśnie na tej różnicy opiera się paradoks tytułu. Holmes zdaje się całkowicie odsłaniać przed widzem: wpuszcza kamery do własnego domu, pozwala filmować rodzinę, codzienne życie i najbardziej prywatne momenty. Deklaruje, że możemy zobaczyć wszystko, a sam gest otwarcia się przed twórcami sprawia wrażenie rezygnacji z kontroli nad własnym wizerunkiem. Można jednak odczytać go zupełnie odwrotnie. Być może udostępnienie tak wiele nie jest końcem manipulacji, lecz jej kolejną odsłoną. Skoro bohaterka sama decyduje się pokazać nam wszystko, łatwo uwierzyć, że nie ma już niczego do ukrycia. Dostęp do jej prywatności zaczyna wówczas zastępować rzeczywiste poznanie, a poczucie bliskości – zrozumienie.

 

Ile prawdy mieści się w kadrze?

„Zobaczysz wszystko” nie próbuje dostarczyć widzowi prostej odpowiedzi na pytanie, kim naprawdę jest Elizabeth Holmes. Zamiast tego konfrontuje go z własnymi oczekiwaniami, wcześniejszą wiedzą i skłonnością do oceniania ludzi na podstawie obrazów, które sami udostępniają światu. To również opowieść o roli mediów w budowaniu wiarygodności, sile publicznego wizerunku i relacji między dokumentalistą a osobą, którą postanawia sportretować.

Największym osiągnięciem Fieldera i Oppenheima jest stworzenie filmu, w którym forma nie stanowi jedynie oprawy dla historii, lecz staje się jej najważniejszym narzędziem. Kamera nie tylko rejestruje wydarzenia – uczestniczy w nich, wpływa na relacje i zmienia sposób, w jaki bohaterowie zachowują się wobec siebie. Trzygodzinny seans nie nuży, ponieważ niemal każda scena pozostawia przestrzeń na kolejne interpretacje. To kino wymagające uwagi, ale wynagradzające ją na wielu poziomach.

Po wyjściu z kina trudno jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, czy udało nam się poznać Elizabeth Holmes. Być może właśnie o to chodzi. Bo choć zobaczyliśmy znacznie więcej, niż zwykle pozwala zobaczyć dokument, nadal nie mamy pewności, czy rzeczywiście zobaczyliśmy wszystko.

Oliwia Dębowska

fot. filmweb.pl