Przypadek

Patryk: Na 33. Festiwal Etiuda&Anima trafiłem przypadkiem. Przypadkiem spodobały mi się prezentowane filmy, przypadkiem trafiłem na after party po gali i przypadkiem poznałem chorzowską bratnią duszę. Nie miałem wiele oczekiwań, chciałem móc jedynie spędzić fajny czas, przygotować ciekawe materiały. A okazało się, przypadkiem (!), że będę chciał wrócić za rok.

Nana: Mam taką nieszczęśliwą przypadłość, że gdy tylko napotykam na festiwal, który mnie kompletnie kupuje i chcę na niego pójść, niezmiennie jest to już po jego dacie. Tym razem udało się na niego dotrzeć, z pomocą mojej dobrej wróżki, czyli kanałom filmowym na youtube, które dodały go do podsumowania na nadchodzący miesiąc. Do końca życia będę im wdzięczna, bo bez tego nie udałoby mi się wkroczyć w końcu w świat Etiudy&Animy!

P: Polski rynek festiwali filmowych, zwłaszcza w okresie jesiennym, oferuje na tyle dużo możliwości, że przeciętny odbiorca może poczuć się przytłoczonym mnogością potencjalnych wyjazdów, a jeszcze bardziej kwotą, którą trzeba byłoby wydać na odwiedzenie przynajmniej kilku z nich. Dlatego też wyzwaniem jest próba wyróżnienia się, dobra promocja, renoma i oferta. I tutaj pojawia się jeden z grzechów Etiudy. Promocja była raczej kiepska, a gdyby nie współautorka tego tekstu, Nana, nie dowiedziałbym się o niej, a ona z kolei nie dowiedziałaby się o festiwalu, gdyby nie kanał Sfilmowani. Oznacza to, że organizatorzy musieli rozsądnie planować budżet, kładąc akcent na ważniejsze aspekty, pomijając inne. Wydaje się, że położyli go dobrze, bo selekcja filmowa była dobra, nawet jeśli nie widziałem większości bloków. 

W jednym z nich, bloku IV etiud, zachwyciła mnie włoska produkcja Święte w reżyserii Valerii Gaudierii. Uwielbiam Alice Rohrwacher, więc tak, krótka opowieść o 12-letniej dziewczynce uczęszczającej na zajęcia katechetyczne, a przy tym szukającej swojej tożsamości seksualnej, urzekła mnie tak samo, jak Corpo Celeste Rohrwacher. Gaudieria, podobnie jak jej starsza rodaczka, potrafi opowiadać o grupie dzieci z delikatnością i subtelnością. Będę wyczekiwał na kolejne jej filmy, widzę tutaj potencjał. 

Potencjał to główne słowo tego festiwalu. To nie jest festiwal nastawiony na widza, a na branżę, która wyszukuje ludzi z potencjałem właśnie. Większość widzów na salach było gośćmi festiwalu, osobami twórczymi, czy dziennikarzami. Osoby spoza bańki były rzadkością. 

Mimo to zamknięcie się w niej nie jest tak pretensjonalne i sztuczne, jak na festiwalu w Gdyni. To chyba najbardziej dostępny w Polsce festiwal, aby wejść w branżę i pokazać swój film. Blisko 1800 zgłoszeń, o czym poinformowała dyrektora festiwalu Katarzyna Surmacz, robi wrażenie, a jednocześnie mówi o demokratycznym podejściu. Każdy może spróbować i choć proces selekcji jest żmudny i męczący, tak jednak daje przestrzeń na pokazanie swojej wrażliwości.

I to chyba najlepsza część tego festiwalu. Znaczna większość filmu jest próbą pokazania nowej wrażliwości pokolenia Z i tego, co ich denerwuje we współczesnym świecie. Tutaj wyróżnia się Krótki film o wojnie, który choć ma wady polskiego dramatu, to porusza wątki palestyńskie, które są w rodzimej kinematografii rzadkością. Pojawienie się ich świadczy o nieobojętności wobec toczącego się ludobójstwa. I dobrze.

N: Mnie również nie udało się dotrzeć na wszystkie bloki, które chciałam, jednak pomiędzy pracą i chorobą udało mi się zobaczyć całkiem sporo! W tym roku odwiedziłam głównie galę: otwierającą, zamykającą, a pomiędzy nimi jeszcze Emile Awards (European Animation) 2026, które w tym roku gościły w Krakowie, oraz galę Stowarzyszenia Filmowców Polskich z nagrodami w dziedzinie filmu animowanego za rok 2025. 

Wśród filmów, które zdobyły specjalne miejsce w moim sercu chciałabym wymienić przede wszystkim produkcje polskie: Więc to miał być urodzinowy prezent w reżyserii Kamila Wójcika oraz Dzisiaj przyśni mi się woda autorstwa Adrianny Matwiejczuk, które to oba zdobyły ex aequo nagrody SFP za najlepszy scenariusz. Pierwszy był dziennikiem autora, który dzień po dniu animował kolejne scenki z życia, w których ukazywał swoją ukochaną żonę, by w trakcie trwania tego projektu dowiedzieć się czegoś, co złamało mu serce: jego żona pragnie rozwodu. Od tego momentu film stał się zapisem walki z depresją i porzuceniem i próbą rozliczenia się z przeszłością i przyszłością, która została właśnie postawiona na głowie. Mimo raczej smutnego obrazu film był na tyle autoironiczny, że wzbudzał śmiech wśród widowni, ukazując, że nawet w najgorszych chwilach można znaleźć iskrę humoru.

Za to Dzisiaj… jest filmem cięższym, opowiadającym o toksycznym związku zdolnej pływaczki z mężczyzną, który nie tylko nie docenia jej i jej osiągnięć, ale wywołuje w nim to złość i agresję. Nasza bohaterka nie potrafi odnaleźć siebie w wodzie, która przecież jest jej naturalnym środowiskiem, ma koszmary o czarnych falach, które ciągną  ją w otchłań. To, w jaki sposób została zanimowana woda, nie tylko technicznie, ale też nadając jej życie, jest zachwycające i wzbudziło we mnie nieskończony podziw dla sztuki animacji.

P: Na Etiudy wrócę, bo jest do czego. Dziękuję za wspólny czas poznanym osobom. I pozdrawiam chorzowskie dusze!

N: Dla mnie Etiuda&Anima jest swoistym symbolem nadziei: na to, że krótkie formy filmowe odzyskają swoje należne miejsce wśród świata filmu. Po ostatnich latach, gdzie krótkometrażowe kategorie znikały z gali Oscarowej, w świecie, gdzie większość ludzi traktuje je jako zadanie na studiach albo wybryk znudzonych twórców filmowych, a nie jako pełnoprawną sztukę, która potrafi poruszyć najtrudniejsze tematy w bardzo ograniczonym czasie, niesamowitym było poznać i zobaczyć tak wielu twórców i fanów, którzy niosą w sercach ogień i pasję do tworzenia, mimo wszystko. 

N: Festiwal jak to festiwal, musiał się skończyć. Ten zakończył się wielogodzinnymi rozmowami na fajce, winem, deserami i dyskusjami przy stołach o życiu, jedzeniu, i że jednak Indie, Meksyk i Polska nie są sobie tak dalekie, jak mogłoby się wydawać. To tutaj zostałam honorową Meksykanką i to tutaj wrócę za rok, żeby znowu spotkać się w salach kinowych ze wspaniałymi ludźmi i tym, co nas wszystkich łączy – miłością do kina. Póki co będę niecierpliwie odliczać dni do kolejnej edycji i śledzić moich ulubionych twórców, których miałam szczęście i honor poznać na Etiuda&Anima 2026.

Patryk Zaczkowski & Nana Afua Asante

fot. materiały prasowe z festiwalu Etiuda&Anima