Czy Jane Austen wciąż uczy nas czegoś o relacjach w dzisiejszym, pozbawionym głębi świecie?

Czy powieści Jane Austen potrafią nadal opowiedzieć nam coś nowego w dobie XXI wieku, kiedy relacje zdają się być często płytkie nawet na ekranie i kartach książek? 

Ten rok to prawdziwa gratka dla fanów powieści, zwłaszcza tych kobiecych. Rozpoczęła go głośna i niezwykle kontrowersyjna ekranizacja „Wichrowych wzgórz” autorstwa Emily Brontë , końcem roku na Netflixa (swoją drogą z bardzo pokaźną tegoroczną filmografią, w tym „Lalką” oraz „Na wschód od Edenu”) trafia serialowa „Duma i uprzedzenie”, a w ubiegłym miesiącu kinową premierę miała kultowa powieść Jane Austen „Rozważna i romantyczna”. To nad tym tytułem pragnę się dziś pochylić.  

Z racji, iż za produkcję filmu odpowiadały te same osoby co za uwielbianą adaptację „Dumy i uprzedzenia” z 2005 roku, oczekiwania ludzi, w tym oczywiście moje, były ogromne. Nie skłamię jednak mówiąc, że towarzyszyła im również obawa. Jak już wspomniałam, wcześniej tego roku mogliśmy oglądać na wielkim ekranie duet Margot Robbie i Jacoba Elordiego w rolach Katarzyny Earnshaw oraz Heathcliffa. Film niezwykle podzielił ludzi, choć przeważały tu jednak głosy negatywne, a ja choć staram się nie podążać za tłumem, nie mogłam się nie zgodzić. Film trzyma się jedynie zarysu fabularnego, pomijając społeczne problemy, takie jak rasizm, który w XXI wieku jest tematem niezwykle istotnym. Ponadto cała gotycka atmosfera zostaje zakryta wieloma scenami seksualizacji nawet prostych czynności, takich jak ubijanie ciasta. Gwałtowne, pasjonujące uczucie, które łączyło i dzieliło bohaterów w powieści, tu traci na wiarygodności. 

Z tego względu sądzę, więc że moje obawy były w pełni uzasadnione. Na szczęście mogę przyznać, że żadna z nich się nie spełniła. Ekranizacja „Rozważnej i romantycznej” pokazuje nam przede wszystkim historię o wielkim uczuciu, które łączy dwie siostry. Daisy Edgar-Jones i  Esmé Creed-Miles oddały w piękny sposób sprawiedliwość spuściźnie postaci Jane Austen. Eleonora- ta próbująca pozostać rozważna oraz Marianna- ta pełna wiary w romantyczne uniesienia. Z pozoru nie mogłyby być bardziej różne, a jednak sytuacje, które napotykają, uświadamiają im jak bliskie sobie tak naprawdę są. Starsza musi zachowywać rozwagę, by pomóc matce i dwóm młodszym siostrom, utrzymać się po śmierci ojca. Marianna tymczasem ma przed sobą wielkie idee. Pragnie, by jej rodzina była szczęśliwa, chce się rozwijać i kiedyś poznać kogoś pasjonującego. Nie potrafi zrozumieć, dlaczego Eleonora pozostaje powściągliwa w swoich uczuciach, choć mężczyzna, którego poznaje zdaje się tak doskonale rozumieć jej serce. Starsza siostra Dashwood jest osobą niezwykle świadomą, uczuć własnych, jak i tych pana Ferassa, natomiast nie chce stracić przez nie głowy, stawia dobro rodziny na pierwszym miejscu. Odmienna postawa sióstr sprawia, więc że momentami się poróżniają, ale co jest piękne, gdy jedna cierpi, druga staje za nią murem. W sercach kobiet znajduje się jednak miejsce również dla innych osób. W aspekcie romantycznym dostajemy, więc równie wspaniałe, pełne perypetii wątki. W ostatnim czasie w mediach społecznościowych zaczął trendować termin yearning. Jest on zazwyczaj stosowany w kontekście osób, które pragną czegoś, bądź kogoś, czego nie mogą mieć. Edward Ferras i Colonel Brandon są przykładami niezmiernie wspaniałych yearners. Każdy z nich podziwia jedną z sióstr z oddali, jednocześnie szanując też drugą. Edward jest zagubiony, ale równocześnie bardzo dobry, skromny i życzliwy. Jego uczucie do Eleonory jest silniejsze, niż sam zdaje sobie z tego sprawę, jednak sądzi, że zasługuje ona na kogoś lepszego, dlatego też przygląda się jej z daleka. Brandon to natomiast człowiek bardzo doświadczony przez życie, zraniony i z pozoru wycofany. Szczerze podziwia Mariannę, która wpatrzona jest w innego mężczyznę, młodszego, bardziej figlarnego i co dla niej najistotniejsze pełnego pozornej pasji. Mimo tego twardo stoi przy kobiecie, gotowy podać pomocną dłoń, równocześnie nie naruszając jej barier, pragnąc jej szczęścia. Tego typu męscy bohaterowie, choć wykreowani przecież w epoce gregoriańskiej są niezwykle świeży w obecnej dobie romantyzacji zachowań toksycznych bad boyów, których trzeba naprawić, czy samców alfa, którzy muszą uratować kobietę. „Rozważna i romantyczna” w niezwykle urzekający sposób pokazuje, że uczucie nie polega na gwałtownym pożądaniu, seksualizacji każdej czynności, szybkim wchodzeniu w relacje i na głośnych deklaracjach uczuć. Romantyczność kryje się tu w małych gestach, ale i tych wielkich, tylko nie wykrzykiwanych. Dostrzegamy ją w subtelności, głębokich rozmowach i spojrzeniu drugiej osoby. Film pokazuje nam, że relacje romantyczne nie są osią życia bohaterek, a jedynie dodatkiem. Najważniejsza jest opowieść o nich samych.  Bohaterowie, a jest ich cała gama, są napisani z rozmysłem, każdy ma swój cel, ich emocje i działania są niejednoznaczne. Szczególnie doceniam pogłębienie wątku najmłodszej z sióstr Margaret, która staje się pełnoprawną bohaterką. Obecne są sceny komediowe, jak i te ściskające za serce.  Oczywiście z racji, iż akcja toczy się w innym wieku, problemy takie jak, kwestia dziedziczenia czy autonomiczności kobiet zdawać się mogą przestarzałe, ale pozostawienie tych właśnie komplikacji sprawia, że film zachowuje szacunek do spuścizny autorki, czego nie uczyniły „Wichrowe wzgórza”. Wiele wątków takich jak plotkowanie, problemy z komunikacją czy konieczność poświęcenia dla rodziny są nadal bolączką dzisiejszych czasów. Film jest pełen pięknych kadrów (niektóre wyglądają niczym namalowane) ukazujących Wielką Brytanię epoki gregoriańskiej w sposób bardzo klimatyczny. Muzyka dodaje nastrojowości, przenosząc nas do świata powieści. Ogromnie istotny jest również naturalny wygląd postaci, pozbawienie ich tony makijażu, perfekcyjnie spiętych włosów czy idealnych kreacji. Tego właśnie brakuje w nowoczesnych ekranizacjach, które przestają normalizować normalny wygląd.  

 

Z racji, iż czytałam powieść, jak i oglądałam poprzednią ekranizację z roku 1995 w fenomenalnej obsadzie, mogę śmiało przyznać, że tegoroczna ekranizacja jest bardzo dobra. Oczywiście, że w dwóch godzinach ciężko zawrzeć wszystkie wątki, a ze względu na to, że poprzedni film oddawał w pełni klimat powieści, w strojach, fabule czy dialogach, wyszło to niezmiernie skutecznie. Reżyserka Georgia Oakley skupiła się przede wszystkim na historii o dwóch siostrach, pogłębiając ich relacje, poprzez doświadczenia i problemy, które ich dotykają. Rozważność i romantyczność spotykają się ostatecznie na jednej płaszczyźnie, akceptując swoje współistnienie. Marianna staje się rozważniejsza, a Eleonora pozwala sobie czuć. Akceptują, że choć przeżywają emocje w różny sposób, nie oznacza to, że któryś jest lepszy. Film podnosi, więc uniwersalne, ale jak ważne w tych czasach idee szczęścia rodzinnego, akceptacji siebie i walki o swoje, feminizmu oraz tego, że w życiu da się w tym wszystkim odnaleźć spełnienie, trzeba najpierw poznać samego siebie. Pamiętajmy, że każdy był kiedyś gąsienicą i może stać się motylem.

Paula Komendacka