O co to całe zamieszanie? Czyli „Dziady” Mai Kleczewskiej

Written by on 17 listopada, 2026

Cztery lata temu Maja Kleczewska wystawiła w Teatrze im. Juliusza Słowackiego Dziady. Dziady, wokół których szybko zrodziły się kontrowersje. Rezultat? Zdobycie wejściówek na spektakl do tej pory graniczy z cudem. Dlatego niezmiernie się ucieszyłam, że dzięki Teatru Telewizji będę w stanie, z poziomu własnej kanapy, dowiedzieć się dlaczego spektakl Kleczewskiej odbił się w dyskusji publicznej tak wielkim echem. Trzeciego listopada usiadłam przed ekranem, obejrzałam nagranie, które zrealizowano w styczniu tego roku na deskach krakowskiego teatru i zrozumiałam, że to jeden z tych spektakli, które zostają z człowiekiem na długo. Co tu dużo mówić – wywarł na mnie naprawdę ogromne wrażenie.

Ku mojemu zdziwieniu, naprawdę nie jest to tak kontrowersyjny spektakl, na jaki malowały go media. Tak, jest uwspółcześniony, tak, jest reżysersko inny, tak, komentuje rzeczywistość, ale nie jest niczym, czego w polskim teatrze się współcześnie nie zobaczy. Mam wrażenie, że większy szum miała okazje wywołać chociażby sztuka Agaty Dudy-Gracz Odys i świnie, czyli opowieść mitomana. A jednak to nie Dudzie-Gracz się oberwało, ale właśnie Kleczewskiej. Czy to dlatego, że reżyserka miała odwagę dotknąć tak „święty” tekst, jakim są Dziady Mickiewicza? Być może. Ale przy okazji zrobiła to z rozmachem, pomysłem i wyreżyserowała kawał świetnego teatru.

Chociaż tekst pozostaje mickiewiczowski, to kostiumy i pewne wybory reżyserskie kreują obraz współczesnej Polski. Takie uwspółcześnienie jest zabiegiem, w który „trzeba umieć”. Znajdzie się wiele przykładów, które stosują go nieumiejętnie – bez pomysłu, bez wizji i bez żadnego smaku. Nie przepadam za zbyt nachalnym (i uważam, że obecnie zbyt powszechnym) uwspółcześnianiem klasycznych sztuk… Ale tym razem nie przewróciłam oczami. Tu jest koncept, jest potrzeba i jest smak, a to wszystko łączy się w istną teatralną ucztę.

W inscenizacji Kleczewskiej głos przejmują głównie kobiety. To one są zmęczonymi, pobitymi, niesprawiedliwie i nieludzko traktowanymi więźniami, co nawiązuje w jawny sposób do strajków kobiet. To kobiety są tu siłą napędową. W ten sposób otrzymujemy gamę różnorodnych postaci, na czele których stoi być może najciekawsza interpretacja chyba najbardziej znanego polskiego romantycznego bohatera. Bowiem koncept Konrada – niepełnosprawnej kobiety – to koncept niesamowicie błyskotliwy i otwierające morze możliwości interpretacyjnych, zostawiając konradowski szkielet, ale zmieniając wydźwięk mickiewiczowskiej postaci. W dramacie Konrad zawsze wydawał mi się zbyt pyszny, by móc z nim w pełni empatyzować. Kleczewska sprawia, że Konrad z dumnego indywidualisty staje się zagubioną, ale jednocześnie butną i szlachetną postacią, zdaje się o wiele lepiej pasować do epoki, w której żyjemy. Jest bowiem coś niesłychanie wzruszającego w obrazie niepełnosprawnej kobiety, która pełna przejęcia mówi: „Za miliony kocham i cierpię katusze”. Kreacja Dominiki Bodnarczyk jest niezwykle przejmująca. Jej  wykonanie Wielkiej Improwizacji to jeden z najlepszych monologów, jakie przyszło mi oglądać w teatrze. Stoicka w swoim gniewie, wygłasza swój tekst statycznie, a jednocześnie od aktorki bije cierpienie i ból tej ponadczasowej postaci.

Jednocześnie, to jest jedynie opowieść o kobietach – to opowieść o wszystkich. O całym narodzie. Po prostu – o Polsce. Mamy tu gejów, katolików, influencerów, powstańców i wiele więcej… To cały przekrój społeczeństwa, chaotycznego, pełnego kakofonii, sprzeczności, głośnego i rozkrzyczanego. 

Przestrzeń, w której rozgrywają się wydarzenia dramatu jest zaskakująca. Część rzędów na widowni zdjęto, co umożliwia aktorom granie właściwie wśród publiczności. Przemieszanie płaszczyzn, zaburzenie granicy między sceną a widzami, podkreśla dodatkowo płachta, która niczym lustro, odbija twarze siedzących w fotelach widzów. Wiadomość jest dobitna i czytelna – oglądamy opowieść o sobie. To my, wraz z naszą empatią, współczuciem, ale i naszą furią i frustracją. To nasza wspólna historia, nasze społeczeństwo i nasza rzeczywistość. I najwyższy czas się z nią zmierzyć.

Zaskakuje mnie oburzenie na temat „polityczności” spektaklu Kleczewskiej. Przecież Dziady oryginalnie były polityczne, Mickiewicz był polityczny! Literatura i teatr zawsze były polityczne. Zresztą, czym jest ta „polityczność”, której tak się boimy, jeśli nie komentarzem rzeczywistości? Autorzy, malarze, reżyserzy od wieków przyglądali się uważnie społeczeństwu – i obrazowali je we własnych dziełach. Satyryzowali, bronili, przestrzegali. To nie jest kulturze w żadnym stopniu obce, a mimo to wciąż wzbudza ogromne emocje. Pozostaje wierzyć, że kiedyś, miejmy nadzieję, że jak najszybciej, będziemy w stanie rozmawiać ze sobą o sztuce i bez obrzucania się wyzwiskami, podejdziemy do nowości z otwartą głową.

Magdalena Mirowska 

Fot. Bartek Barczyk


Current track

Title

Artist

Current show

MUZYKA WSZYSTKA

19:00 21:00

Background