Opowiem Wam historię o Zdradzie Isengardu…

…oraz o niezwykłym pisarzu i twórcy najbardziej złożonego pod każdym względem świata fantastycznego. Kreatora królestw, krain, zamieszkujących je ludów posiadających własną kulturę, pisma i języki, a także mitologii, w której śmiertelnicy, Hobbici, Krasnoludy, Elfy, bogowie i istoty nadprzyrodzone kształtowały wydarzenia dziejące się w Ardzie, a zwłaszcza w Śródziemiu. John Ronald Reuel Tolkien jest bez wątpienia twórcą kompletnym, który do granic możliwości dopracował swój świat, niezwykle plastyczny, z własnym panteonem bogów i chronologicznie połączonymi wydarzeniami. Na podstawie jego najpopularniejszego dzieła – sześcioksięgu Władcy Pierścieni – reżyser Peter Jackson stworzył filmową trylogię, docenioną zarówno przez fanów, jak i krytyków. Aby doświadczenie tych dzieł było kompletne wiele osób poleca oglądanie wersji reżyserskich, gdzie dodatkowe sceny rozszerzają informacje o świecie przedstawionym albo też zawierają tzw. smaczki dla fanów. Nawiązanie do filmów nie jest przypadkowe, ponieważ, jak się okazuje, również i sam mistrz Tolkien stworzył coś na kształt wersji reżyserskiej. Oto historia o Zdradzie Isengardu, a więc drugiej części , czyli siódmej części Historii Śródziemia.

Aby rozwiązać ten węzeł gordyjski należy zacząć od początku. Najważniejszymi dziełami Tolkiena są Silmarillion, Hobbit, czyli Tam i z Powrotem oraz Władca Pierścieni. Oprócz nich oraz innych utworów niepowiązanych z historią Śródziemia, mistrz stworzył wiele notatek, z których część została przekształcona w osobne publikacje (jak np. zbiór opowiadań Niedokończone Opowieści czy jako ostatnia powieść Tolkiena Upadek Gondolinu). Jednakże pozostałe zapiski związane były zarówno ze zmianami zachodzącymi podczas tworzenia fabuły Władcy Pierścieni, jak i z ewolucją konstrukcji świata przedstawionego. Począwszy od kreacji historii jego bogów, poprzez charakterystykę ras i ich królestw, na naturze oraz ekosystemie Śródziemia kończąc. Te wszystkie notatki pozwoliły na stworzenie serii pt. Historia Śródziemia złożonej z 12 tomów. W ten poczet wchodzi czteroczęściowa Historia Władcy Pierścieni, której druga część nosi tytuł Zdrada Isengardu.

Redaktorem oraz osobą odpowiedzialną za zebranie wszystkich notatek jest syn autora Christopher Tolkien. On sam staje się niejako narratorem w historii powstałej na szkicach i poprawkach, które jego ojciec tworzył na bieżąco. Jak sam wspomina, jego celem przy opracowywaniu Historii Śródziemia było stworzenie , z których każdy stanowiłby samodzielną całość. Mimo iż, jak dodaje, trudno było mu oddzielić notatki zawarte w części szóstej, Powrót Cienia, ostatecznie odnalazł cezurę w notatkach ojca, mniej więcej na wysokości pierwszej księgi Dwóch Wież, która początkowo była zatytułowana właśnie Zdrada Isengardu. Ten tom, podobnie jak i cała seria, pokazuje, ile zmian a poczynił w historii na przestrzeni lat, a także jak przebiegał jego proces twórczy. Dowiadujemy się m. in. przy których fragmentach Władcy Pierścieni Tolkien miewał przerwy od pisania. Każda z zachowanych notatek opatrzona jest komentarzem, dzięki czemu czytelnicy mogą przeniknąć za kulisy powstawania sześcioksięgu, czując się dosłownie jakby oglądali reżysera przy pracy na planie filmowym. A prace były intensywne i dotykały wielu elementów. Zmieniała się nie tylko fabuła i imiona bohaterów (jak np. Trotter, który w pewnym momencie stał się Aragornem). W niniejszej książce dowiadujemy się także o ewolucji chronologii wydarzeń oraz ile było wersji dat, w których bohaterowie przeżywali swoje przygody do momentu przedstawienia w historii wysokiej, czarnej wieży Orthanku należącej do Sarumana Białego. Zdrada Isengardu pokazuje także zmiany na mapach Śródziemia, w tym stopniowe kształtowanie Gór Popiołu i Gór Cienia otaczających Mordor. Dzięki narratorowi wiemy, które fragmenty Tolkien zapisał piórem, które ołówkiem, które w pośpiechu, które zostały wymazane, a które ostatecznie stały się częścią oryginalnej wersji Władcy Pierścieni. Oprócz tego otrzymujemy także zestaw notatek na temat pism runicznych oraz ich ewolucji. Widzimy jak wielkie znaczenie dla Tolkiena miały tak subtelne elementy jak język i jego zapis, taki, aby oddawał brzmienie określonych głosek.

Parafrazując słowa z dołączonego do książki opisu, tylko znajomość Historii Śródziemia pozwala w pełni doświadczyć ogromu i bogactwa świata wykreowanego przez J. R. R. Tolkiena. To sprawia, że Historia Śródziemia. Tom VII. Zdrada Isengardu. Historia Władcy Pierścieni. Część II opublikowana nakładem Wydawnictwa Zysk i S–ka to pozycja obowiązkowa dla fanów sześcioksięgu oraz twórczości mistrza fantastyki. Tym bardziej, że do niedawna dwunastotomowy cykl ukazał się w całości tylko w językach angielskim i hiszpańskim, a wybrane tomy w językach francuskim, węgierskim, niemieckim, szwedzkim i rosyjskim. Ku uciesze fanów Śródziemia znad Wisły od 21 października 2022 systematycznie wychodzą kolejne tomy w języku polskim. Dzięki pracy tłumaczy oraz Wydawnictwa Zysk i S–ka możemy po raz pierwszy, we własnym języku, przeczytać o szczegółach szczegółów procesu twórczego mistrza fantastyki. Możemy także odczytać, które informacje zostały w pewnym sensie utracone, ale na szczęście zachowały się w notatkach. A po przeczytaniu tego, poczekać na kolejne tomy. Na szczęście dla kolekcjonerów książek Tolkiena do XII tomu zostało już niewiele numerów.

Wiktor Trzecina