Historia tragedii ludzkich

Komunizm jest ideologią, która swoimi hasłami i postulatami zdobyła serca i umysły ludzi na każdym zamieszkanym kontynencie. W wielu państwach jego wprowadzenie wiązało się z powielaniem wzorców zawartych w ramach reżimu marksistowsko-leninowskiego. W wyniku działań władz powielających te idee wielu ludzi poniosło śmierć. Wiele zbrodni, których dopuszczali się przedstawiciele komunistycznych rządów nie zostało rozliczonych do dziś. Ich źródła i współsprawców przybliża recenzowana tutaj książka, która o komunizmie mówi bardzo dużo.

Thierry Wolton jest francuskim dziennikarzem, eseistą i wykładowcą uniwersyteckim skupiającym się na historii komunizmu. W swoim dorobku ma ponad dwadzieścia książek poświęconych historii krajów komunistycznych, polityce francuskiej oraz stosunkom międzynarodowym. Ten ostatni element szczególnie sprawił, że – jako student stosunków międzynarodowych – chciałem pochylić się nad jego twórczością. Wolton jest także autorem trzech tomiszczy zatytułowanych Historia komunizmu na świecie, które opisują tę ideologię oraz jej wpływ na społeczeństwo w ujęciu globalnym, bez ograniczania się do wybranego państwa, regionu, czy kontynentu. Pierwszy tom z białą okładką i podtytułem Kaci poświęcono bezpośrednim sprawcom cierpienia, które komunizm przyniósł ludziom. W drugim, o żółtej okładce, zatytułowanym Ofiary autor oddał hołd tym, którzy stracili najwięcej, zwłaszcza własne życie. Trzeci tom, który miałem okazję przeczytać, dzięki uprzejmości Wydawnictwa Literackiego, jest najbardziej komunistycznym w swoim wyglądzie, bo oto na czerwonej okładce widnieją: złoty sierp i młot oraz czarny, tłusty napis –„WSPÓŁSPRAWCY”.

Nie bez powodu o tych książkach piszę jako o tomiszczach. Współsprawcy liczą sobie ok. 1250 stron, a pozostałe części tej trylogii są objętościowo podobne. Sam wygląd tego molocha zwiastował bogatą zawartość. I nie było to błędne przypuszczenie. Wolton dzieli swoją książkę na 4 części, z których każda poświęcona jest innemu okresowi implementacji komunizmu w struktury państwowe. Swoje rozważania rozpoczyna od próby wskrzeszania II międzynarodówki przez działaczy komunistycznych jeszcze podczas I Wojny Światowej, a kończy w czasach nam współczesnych, gdzie wciąż trwałe są reperkusje dawnych reżimów. W strukturze swojej książki autor w kolejnych rozdziałach prezentuje poszczególne regiony świata, gdzie komunizm miał szansę się rozwinąć. Przywołuje nie tylko sytuacje z europejskiego podwórka politycznego, ale także z Bliskiego Wschodu, Ameryki Łacińskiej, czy Azji – zarówno tej centralnej, jak i dalekowschodniej. Przez sposób narracji całość wydaje się spójna, a historia implementacji komunizmu przez jego współsprawców jest przedstawiona jako system połączonych naczyń. Jedno wydarzenie, bądź działanie wynika z drugiego i wpływa na  inne wydarzenia w globalnym układzie sił. Pozostając w aspekcie tematycznym niniejszej publikacji, oprócz głównych wątków możemy znaleźć także wątki poboczne, które są osobno wyróżnione w tekście, prezentując punkty widzenia i wspomnienia innych badaczy, ekspertów, czy polityków. Nie brakuje również schematów przedstawiających struktury władz, jak np. organy zarządzające międzynarodówką komunistyczną. Z interesujących wątków w tej książce możemy odnaleźć tematy związane z Praską Wiosną albo z wydarzeniami z Placu Tienanmen. Wspomniane są też ciekawe i mniej znane wątki, jak np. podejście do Paktu Ribbentrop-Mołotow z perspektywy chińskiej czy też kontakty prezydenta Francji Mitteranda z Mao Zedongiem. Podczas lektury warto zwrócić uwagę na wątki polskie, których w tej książce jest całkiem sporo. Ich drobiazgowe opisanie, a także dbałość o prawdę historyczną przez zagranicznego badacza zasługują na uznanie. Swoje miejsce mają w tej książce m.in. papież Polak Jan Paweł II, działacze Solidarności, czy Wojciech Jaruzelski.

Książka Historia Komunizmu na świecie. Współsprawcy pióra Thierry’ego Woltona wydana nakładem Wydawnictwa Literackiego, jest dziełem pod każdym względem kompletnym. Wnikliwość w opisie postępujących po sobie wydarzeń oraz rozmach pod względem tematycznym i bogata bibliografia sprawiły, że ten tom jest swoistą encyklopedią, na temat organizacji i pojedynczych działaczy, podążających za ideologią komunizmu, perfekcyjnie wieńczącą trylogię Historii komunizmu… Nie bez powodu te książki zostały docenione przez krytyków i badaczy specjalizujących się w historii XX wieku. Dzięki tej konkretnej książce możemy z nieco większą świadomością mówić o komunizmie oraz o zbrodniach popełnionych przez jego decydentów, unikając ogólnikowych i dopasowywanych pod odbiorcę haseł oraz luźno powiązanych opinii. Zwłaszcza, jak pisze sam autor:

„Nazwanie zbrodni po imieniu otwiera drogę do jej oceny i potępienia. Problemem w przypadku masowych zbrodni reżimów komunistycznych jest zróżnicowanie ofiar, ogromna liczba miejsc eksterminacji i różnorodność stosowanych metod.”

Jak pokazała historia, zbrodnie popełnione przez komunistów rozmyły się w jej tle bez należytego rozliczenia nie tylko sprawców, lecz także i współsprawców. O tym, że te reżimy były tak samo, jeśli nie bardziej brutalne niż faszystowskie, czy nazistowskie – nie wolno nam zapominać.

Wiktor Trzecina